ورقهای فولادی در صنایع مختلف از ساختوساز گرفته تا تولید لوازم خانگی کاربرد فراوانی دارند. برای افزایش طول عمر و مقاومت این ورقها در برابر زنگزدگی، از پوششهای مختلفی استفاده میشود که منجر به تولید ورق گالوانیزه و رنگی میگردد. در واقع ورق رنگی نسل پیشرفتهتری از ورق گالوانیزه است. تفاوتهای اصلی این دو ورق را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
- ساختار و نوع پوشش سطحی
- میزان مقاومت در برابر خوردگی، رطوبت و عوامل محیطی
- تنوع در ظاهر، رنگبندی و زیبایی معماری
- فرآیند تولید و مراحل ساخت
- قیمت نهایی و هزینههای اقتصادی
- کاربردهای عمده در صنایع مختلف
۱. ساختار و نوع پوشش سطحی
ورق گالوانیزه از یک ورق پایه فولادی (معمولاً ورق روغنی یا سرد) تشکیل شده است که سطح آن با لایهای از فلز روی (Zinc) پوشانده میشود. این لایه روی، نقش فداشونده را دارد و از تماس مستقیم اکسیژن و رطوبت با فولاد جلوگیری میکند.
در مقابل، ورق رنگی ساختار پیچیدهتری دارد. پایه اصلی ورق رنگی، همان ورق گالوانیزه است. بر روی این ورق گالوانیزه، ابتدا یک لایه مواد شیمیایی برای چربیزدایی و شستشو قرار میگیرد، سپس یک لایه رنگ آستر (پرایمر) زده میشود و در نهایت لایه اصلی رنگ پلیمری (مانند پلیاستر، پیویدیاف یا پلیاورتان) به روش الکترواستاتیک روی آن پاشیده و در کوره پخته میشود. بنابراین ورق رنگی دارای یک لایه محافظتی اضافه نسبت به گالوانیزه است.
۲. میزان مقاومت در برابر خوردگی و عوامل محیطی
ورق گالوانیزه مقاومت بسیار خوبی در برابر زنگزدگی در محیطهای معمولی دارد. اما اگر این ورق در محیطهای بسیار شرجی، مرطوب، اسیدی یا در معرض بارانهای اسیدی قرار بگیرد، لایه روی به مرور زمان اکسید شده و از بین میرود و در نهایت مغز فولادی ورق دچار زنگزدگی میشود.
ورق رنگی به دلیل بهرهمندی از پوشش دوبل (هم لایه گالوانیزه و هم لایه رنگ کورهای پلیمری)، مقاومت به مراتب بالاتر و طول عمر بیشتری در برابر رطوبت شدید، اشعه ماوراء بنفش (UV) خورشید، خط و خش و مواد شیمیایی دارد. رنگ مانند یک سپر امنیتی دوم از لایه گالوانیزه زیرین خود محافظت میکند.
۳. تنوع در ظاهر، رنگبندی و زیبایی معماری
ورق گالوانیزه ظاهری کاملاً صنعتی، فلزی و نقرهای رنگ دارد. روی سطح آن بسته به فرآیند سرد شدن، اشکالی به نام "گل گالوانیزه" (Spangle) دیده میشود که میتواند ریز یا درشت باشد. این ورق هیچگونه تنوع رنگی ندارد و کاربرد آن بیشتر در بخشهایی است که ظاهر کار اهمیت چندانی ندارد.
ورق رنگی با تنوع فوقالعاده در رنگبندی بر اساس استانداردهای بینالمللی (رال رنگ) تولید میشود؛ رنگهایی مانند سفید، قرمز، آبی، سبز، قهوهای، کرم و پرتقالی. علاوه بر تنوع رنگ، این ورقها قابلیت فرمدهی بسیار بالایی دارند و به اشکال مختلفی مانند کرکرهای (سینوسی)، ذوزنقهای، شادولاین و طرح سفال تبدیل میشوند که جذابیت بصری زیادی به سازهها و ساختمانها میبخشد.
۴. فرآیند تولید و مراحل ساخت
فرآیند تولید ورق گالوانیزه به روش غوطهوری داغ انجام میشود؛ به این صورت که کلافهای فولادی پس از شستشو، وارد حوضچه مذاب فلز روی (با دمایی در حدود ۴۵۰ درجه سانتیگراد) میشوند تا لایه روی بر سطح آنها بنشیند.
اما تولید ورق رنگی یک مرحله طولانیتر است. این فرآیند در خطوط مداوم رنگآمیزی کلاف انجام میشود. ورق گالوانیزه ابتدا به صورت اتوماتیک شستشو و برسکاری میشود تا چربیها پاک شوند. سپس لایه کروماته جهت افزایش چسبندگی رنگ اعمال شده، آسترسازی انجام میشود و پس از عبور از کوره پخت اولیه، رنگ نهایی روی آن پاشیده شده و مجدداً در کوره پخت اصلی قرار میگیرد تا تثبیت شود.
۵. قیمت نهایی و هزینههای اقتصادی
ورق گالوانیزه فرآیند تولید کوتاهتری دارد و در مراحل ساخت آن از مواد گرانقیمتی مثل رنگهای پلیمری مخصوص استفاده نمیشود. به همین دلیل، قیمت هر کیلوگرم ورق گالوانیزه ارزانتر و اقتصادیتر است.
ورق رنگی به دلیل استفاده از ورق گالوانیزه به عنوان ماده اولیه، هزینههای مربوط به تجهیزات خط رنگ، مصرف لایههای آستر و رنگهای باکیفیت کورهای و همچنین ضایعات بیشتر در فرآیند تولید، قیمت هر کیلوگرم بالاتری نسبت به ورق گالوانیزه ساده دارد.
۶. کاربردهای عمده در صنایع مختلف
ورق گالوانیزه عمدتاً در جاهایی استفاده میشود که استحکام و مقاومت در برابر زنگزدگی ملاک است اما قطعه در معرض دید مستقیم قرار ندارد یا زیبایی آن اولویت نیست. نمونههای بارز آن شامل: ساخت کانالهای کولر و تهویه مطبوع، لولههای انتقال آب و فاضلاب، سینی کابل، مخازن ذخیره آب، کابینتهای فلزی و ساختارهای داخلی سولهها است.
ورق رنگی بیشتر در مکانهایی به کار میرود که علاوه بر مقاومت بالا، زیبایی ظاهری و هماهنگی با دکوراسیون یا معماری محیط اهمیت ویژهای دارد. بیشترین کاربرد آن در: پوشش سقف شیروانی ویلاها و آلاچیقها، ساخت فلاشینگ و نمای ساختمان، بدنه خارجی لوازم خانگی (مانند یخچال، ماشین لباسشویی و اجاق گاز)، ساخت کانتینرها، کانکسها و دربهای کرکرهای مغازهها میباشد.
