- ۱. بررسی مشخصات ظاهری و چشمی (Visual Inspection)
- الف) گل گالوانیزه (Spangle)
- ب) رنگ و انعکاس نور
- ج) ماهیت چرب و صیقلی سطح
- ۲. جدول جامع مقایسه فنی ورق گالوانیزه با ورق روغنی و ورق سیاه
- ۳. روشهای تست تجربی، کارگاهی و شیمیایی
- ۱. تست ضخامتسنجی (تست الکومتر)
- ۲. تست اسید (تست تخریبی موضعی)
- ۳. تست خراشیدگی (Scratched Surface Test)
- ۴. تست جرقه با دستگاه فرز (Spark Test)
- ۴. روشهای مدیریتی و شناسایی اصالت بار در بازار آهن
تشخیص ورق گالوانیزه از طریق روشهای چشمی (وجود گلهای کریستالی یا سطح نقرهای صیقلی)، روشهای مکانیکی (تست ضخامتسنجی مغناطیسی لایه زینک) و روشهای شیمیایی (تست اسید و جرقه) انجام میشود. در یک نگاه، وجود پوشش روی (Zinc) باعث ایجاد ظاهری براق و لیز میشود که برخلاف ورقهای معمولی، در برابر تراشیدگی و رطوبت مقاومت کرده و دچار زنگزدگی زرد یا قرمز نمیشود.
چکلیست سریع روشهای تشخیص ورق گالوانیزه در یک نگاه:
-
تشخیص چشمی: وجود گلهای گالوانیزه (اسپنگل)، سطح نقرهای مایل به خاکستری و براقیت فلزی.
-
تست فیزیکی و لمسی: احساس چربی و صیقلی بودن سطح به دلیل چسبندگی سطحی روی (پوشش زینک).
-
تست ابزاری: استفاده از دستگاه ضخامتسنج مگنتی (الکومتر) برای سنجش ضخامت لایه روی بر حسب میکرون.
-
تست شیمیایی کارگاهی: استفاده از محلول اسید هیدروکلریک ضعیف (جوهر نمک) و مشاهده واکنش جوشش لایه روی.
-
تست متالورژی (جرقه): جرقههای کوتاه، پراکنده و متمایل به رنگ سفید/زرد در هنگام برش با دستگاه فرز.
۱. بررسی مشخصات ظاهری و چشمی (Visual Inspection)
سادهترین و اولین قدم در خطوط تولید و کارگاهها، تکیه بر ویژگیهای ظاهری منحصربهفرد این ورق است که شامل موارد زیر میشود:
الف) گل گالوانیزه (Spangle)
هنگام انجماد روی مذاب بر روی سطح فولاد، کریستالهای روی شکل میگیرند که به آنها «گل» یا اسپنگل میگویند. این گلها به سه دسته تقسیم میشوند:
- گل درشت (Regular Spangle): طرحهای پولکی و کریستالی کاملاً واضح که با چشم از فاصله دور قابل رویت است (مانند ورقهای قدیمی یا برخی برندهای ایرانی و چینی).
- گل ریز (Minimized Spangle): کریستالهای بسیار ریز و متراکم که سطح را یکدستتر نشان میدهند.
- بدون گل (Zero Spangle): سطحی کاملاً صاف، مات و نقرهای بدون هیچگونه الگو که در تکنولوژیهای جدید (مانند ورقهای خودرویی) به کار میرود و نباید آن را با ورق روغنی اشتباه گرفت.
ب) رنگ و انعکاس نور
ورق گالوانیزه دارای رنگ نقرهای متالیک، خاکستری روشن و درخشان است. در مقابل، ورق روغنی رنگ خاکستری تیره مایل به آبی دارد و ورق سیاه به رنگ سورمهای تیره، زبر و کدر دیده میشود.
ج) ماهیت چرب و صیقلی سطح
حتی بدون روغنکاری، لایه روی به خودی خود حالتی لیز و بسیار صیقلی دارد. اگر دست خود را روی ورق بکشید، اصطکاک بسیار کمی را نسبت به سایر ورقهای فولادی حس خواهید کرد.
۲. جدول جامع مقایسه فنی ورق گالوانیزه با ورق روغنی و ورق سیاه
برای تفکیک دقیق در انبارها و عدم سوءاستفادههای احتمالی، مشخصات فنی این سه ورق در جدول زیر به طور دقیق مقایسه شده است:
| پارامتر ارزیابی | ورق گالوانیزه (Galvanized) | ورق روغنی (Cold Rolled) | ورط سیاه (Hot Rolled) |
|---|---|---|---|
| نوع پوشش سطحی | فلز خالص روی (Zink) با پیوند متالورژیکی | لایه نازک روغن محافظ صنعتی | پوسته اکسیدی متخلخل (Scale) |
| رنگ اتمسفری | نقرهای، سفید متالیک، درخشان | خاکستری روشن مایل به آبی یا گرافیتی | سیاه، ذغالی، کاملاً کدر و مات |
| بافت و زبری سطح | کاملاً صیقلی، گاهی دارای الگوهای کریستالی | بسیار صاف، یکنواخت و تر شده با روغن | زبر، خشن و دارای ناهمواریهای میکرونی |
| مقاومت به خوردگی | بسیار بالا (حداقل ۲۰ تا ۵۰ سال دوام محیطی) | ضعیف (به محض پاک شدن روغن زنگ میزند) | بسیار ضعیف (در حضور رطوبت فوراً اکسید میشود) |
| نوع جرقه در برشکاری | جرقههای کوتاه، منفجر شونده به رنگ زرد-سفید | جرقههای بلند، پیوسته و خطی به رنگ سرخ | جرقههای انبوه، بلند و شاخهدار به رنگ قرمز تیره |
| مکانیزم تست آهنربا | جذب قوی (به دلیل مغز فولادی زیر لایه روی) | جذب قوی و مستقیم | جذب قوی |
۳. روشهای تست تجربی، کارگاهی و شیمیایی
اگر مشخصات ظاهری به دلیل کیفیت بالای تولید (مانند ورقهای بدون گل) شما را دچار تردید کرد، استفاده از تستهای کارگاهی زیر اصالت ورق را ۱۰۰٪ مشخص میکند:
۱. تست ضخامتسنجی (تست الکومتر)
مطمئنترین روش غیرتخریبی، استفاده از دستگاه ضخامتسنج دیجیتال مگنتی است. این دستگاه را روی سطح ورق قرار دهید:
- اگر عدد نشان داده شده فقط ضخامت پایه فولاد را نشان دهد، ورق گالوانیزه نیست.
- در ورق گالوانیزه، دستگاه ضخامت لایه روی را به صورت مجزا (معمولاً بین ۹ تا ۲۵ میکرون در هر طرف، معادل کوتینگ ۱۰۰ تا ۲۷۵ گرم بر متر مربع) گزارش میکند.
۲. تست اسید (تست تخریبی موضعی)
فلز روی واکنش شدیدی با اسیدها دارد. یک قطره اسید هیدروکلریک (HCl) یا حتی سرکه قوی روی سطح بریزید:
- روی ورق گالوانیزه، اسید فوراً شروع به جوشش کرده و حبابهای هیدروژن آزاد میکند و نقطه مورد نظر تیره یا سیاه میشود.
- روی ورق روغنی یا سیاه، این واکنش با این سرعت و به این شکل جوشان رخ نمیدهد.
۳. تست خراشیدگی (Scratched Surface Test)
با یک شیء تیز، خراش عمیقی روی سطح ایجاد کنید و آن را برای چند روز در محیط مرطوب قرار دهید:
- در ورق گالوانیزه، به دلیل خاصیت «حفاظت کاتدی»، رویِ مجاورِ خراش فدا شده و اجازه نمیدهد مغز فولاد زنگ بزند (محل خراش سفید یا خاکستری باقی میماند).
- در ورقهای فیک یا معمولی، محل خراش فوراً به رنگ زرد و قهوهای (اکسید آهن) درمیآید.
۴. تست جرقه با دستگاه فرز (Spark Test)
هنگام سنگزدن یا برش ورق گالوانیزه با فرز، به دلیل سوختن فلز روی در دمای بالا، جرقهها کمحجم، کوتاه و با هالهای از رنگ سفید یا زرد روشن همراه با کمی دود سفید هستند. در حالی که ورقهای فولادی بدون پوشش، جرقههای بسیار بلند، کشیده و کاملاً سرخ پرتاب میکنند.
۴. روشهای مدیریتی و شناسایی اصالت بار در بازار آهن
هنگام تخلیه بار در بنگاه یا محل پروژه، حتماً فاکتورهای اصالتسنجی زیر را با مدارک بار مطابقت دهید:
- بررسی پلاک و شناسنامه بندیل (Tag): هر رول یا بندیل ورق گالوانیزه استاندارد دارای یک پلاک فلزی یا پلاستیکی مقاوم است. روی این پلاک اطلاعاتی چون: نام کارخانه تولیدکننده (مثلاً فولاد مبارکه، امیرکبیر کاشان، تاراز یا هفت الماس)، شماره ذوب، ضخامت ورق، عرض رول، وزن و مهمتر از همه میزان کوتینگ (جرم پوشش روی بر حسب gr/m2) درج شده است.
- تست سرتیفیکیت (MTC): از فروشنده گواهی فنی کارخانه (Mill Test Certificate) را بخواهید و شماره کویل درج شده روی رول را با شماره داخل برگه تطبیق دهید.
- بررسی شورهزدگی (شوره سفید): اگر ورق گالوانیزه برای مدت طولانی در محیط مرطوب و بدون تهویه انبار شود، اکسید روی به صورت پودر سفید رنگی روی سطح ظاهر میشود. وجود این شوره سفید، خود یکی از نشانههای قطعی گالوانیزه بودن ورق است، اگرچه نشاندهنده انبارداری ضعیف است.
